Antykoncepcja awaryjna: porównanie metod

Antykoncepcja awaryjna (EC) to sposób na zmniejszenie ryzyka ciąży po stosunku bez zabezpieczenia albo po zawodzie metody. Metody są trzy: wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią, tabletka z octanem uliprystalu (UPA) i tabletka z lewonorgestrelem (LNG). Poniżej zestawienie z brytyjskich zaleceń FSRH i polskich charakterystyk produktów leczniczych (ChPL).

Ważne: czas ma znaczenie, więc jeśli ta sytuacja dotyczy Ciebie teraz, nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem. Tekst jest informacją ogólną i nie zastępuje porady medycznej.

Kto i kiedy: okna czasowe

MetodaDo kiedyUwagi
Wkładka miedziana (Cu-IUD)do 5 dni po pierwszym niezabezpieczonym stosunku w cyklu albo do 5 dni od najwcześniejszej prawdopodobnej owulacji, zależnie co późniejJedyna metoda skuteczna także po owulacji. Zapewnia od razu dalszą antykoncepcję.
Octan uliprystalu 30 mg (UPA)do 120 godzin (5 dni) po stosunku, jedna tabletka jak najszybciejWedług FSRH skuteczniejszy niż LNG w całym oknie 0 do 120 godzin.
Lewonorgestrel 1,5 mg (LNG)według polskiej ChPL do 72 godzin, najlepiej w ciągu 12 godzin; według dowodów FSRH jest nieskuteczny po 96 godzinachPrzy stosunku 96 do 120 godzin temu wśród tabletek tylko UPA ma szansę zadziałać.

Między 72 a 96 godziną polska ChPL lewonorgestrelu nie przewiduje stosowania, a FSRH opisuje takie użycie jako poza rejestracją. W tym przedziale i później właściwym wyborem jest UPA albo wkładka. Jeśli od któregoś stosunku minęło 96 do 120 godzin, FSRH wskazuje UPA jako pierwszy wybór tabletkowy, nawet gdy był też stosunek w ostatnich 96 godzinach.

Doustna EC działa przez opóźnienie owulacji. Jeśli owulacja już była, tabletki według dostępnych dowodów nie są skuteczne, a dokładnego terminu owulacji nie da się przewidzieć. Dlatego tabletkę przyjmuje się niezwłocznie.

EC rozważa się po stosunku bez zabezpieczenia w dowolnym dniu cyklu, a także gdy zawiodła zwykła antykoncepcja hormonalna lub była stosowana nieprawidłowo. Co robić w tej drugiej sytuacji, opisuje poradnik zapomniana tabletka antykoncepcyjna.

Status w Polsce

W Rejestrze Produktów Leczniczych (stan z 05-10-2026) preparaty z ulipristalem 30 mg i lewonorgestrelem 1500 mcg, które sprawdziliśmy, mają kategorię dostępności Rp, czyli są wydawane na receptę. Status może się zmienić. Sprawdzone przez nas preparaty tabletkowe wymagają więc recepty. Skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia, bo liczą się godziny, i nie czekaj na termin planowej wizyty.

Co wybrać: czynniki

  • Czas od stosunku. Po 96 godzinach LNG odpada, zostaje UPA albo wkładka.
  • Ryzyko ciąży z danego stosunku. Jeśli stosunek mógł wypaść w 5 dniach przed owulacją, ryzyko jest bardzo wysokie, a FSRH wskazuje wtedy UPA jako pierwszy wybór wśród tabletek.
  • Masa ciała. FSRH: skuteczność LNG może być mniejsza przy BMI powyżej 26 kg/m2 lub masie powyżej 70 kg; zaleca się wtedy UPA albo podwójną dawkę LNG (3 mg), a nie wiadomo, co jest skuteczniejsze. Wkładka miedziana nie jest znana jako zależna od masy ciała (przy wyższym BMI częściej dochodzi do jej wydalenia). Polskie ChPL (zarówno UPA, jak i LNG) mówią, że dane o osłabieniu działania przy większej masie ciała są ograniczone i niejednoznaczne, i że EC należy zastosować jak najszybciej niezależnie od masy ciała.
  • Leki indukujące enzymy (w ostatnich 4 tygodniach, m.in. ziele dziurawca, karbamazepina, ryfampicyna). ChPL UPA nie zaleca w takiej sytuacji UPA i proponuje wkładkę miedzianą. ChPL LNG zaleca wkładkę, a dla osób, które jej nie chcą lub nie mogą jej użyć, podwójną dawkę LNG (dla tego połączenia nie ma badań).
  • Inne sytuacje, o których trzeba powiedzieć lekarzowi. Ciężka astma leczona doustnymi glikokortykosteroidami lub leki zmieniające pH żołądka, np. inhibitory pompy protonowej (według ChPL wpływają na wchłanianie UPA, a kliniczne znaczenie przy pojedynczej dawce nie jest znane), niedawne przyjmowanie progestagenu (FSRH: może osłabić UPA), ciąża pozamaciczna lub zapalenie jajowodu w wywiadzie albo ciężkie choroby wątroby (lewonorgestrel, według ChPL).
  • Dalsza antykoncepcja. Wkładka od razu chroni dalej. Po tabletce potrzebna jest osobna metoda (patrz niżej).
  • Karmienie piersią. Po UPA polska ChPL nie zaleca karmienia przez tydzień (mleko należy odsysać i wylewać), natomiast FSRH uznaje, że po pojedynczej dawce UPA nie trzeba przerywać karmienia. Różnicę omów z lekarzem. Po LNG ChPL radzi przyjąć tabletkę zaraz po karmieniu i nie karmić przez co najmniej 8 godzin, a FSRH wskazuje, że ograniczone dane nie wykazują niekorzystnego wpływu na karmienie.

Jak to działa i czym EC nie jest

Tabletki opóźniają owulację, a nie przerywają ciąży: według ChPL oba leki nie powodują przerwania istniejącej ciąży, a FSRH pisze, że według dowodów doustna EC nie powoduje poronienia ani nie szkodzi bardzo wczesnej ciąży. Wkładka miedziana działa także po zapłodnieniu: hamuje zapłodnienie, a jeśli do niego dojdzie, zapobiega zagnieżdżeniu. FSRH przyjmuje, że ciąża zaczyna się od zagnieżdżenia. Dla osób, dla których ma to znaczenie, to ważna różnica między metodami.

Po przyjęciu tabletki

  • Wymioty w ciągu 3 godzin od tabletki: należy przyjąć kolejną.
  • EC nie chroni przy kolejnych stosunkach. Do następnej miesiączki potrzebna jest metoda mechaniczna, np. prezerwatywa.
  • Po LNG FSRH radzi zacząć antykoncepcję hormonalną od razu. Po UPA FSRH zaleca odczekać 5 dni z rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej (w tym czasie prezerwatywy lub unikanie stosunków), a polska ChPL dopuszcza start od razu, ale z metodą mechaniczną do następnego cyklu. Powodem ostrożności jest to, że UPA może osłabić działanie antykoncepcji hormonalnej, a progestagen przyjęty po UPA może osłabić UPA. Wybór metody i termin startu omów z lekarzem.
  • Nie łącz UPA z lewonorgestrelem.
  • Jeśli w tym samym cyklu był kolejny niezabezpieczony stosunek, FSRH dopuszcza ponowne użycie doustnej EC. ChPL lewonorgestrelu nie zaleca powtarzania w jednym cyklu z powodu ryzyka zaburzeń cyklu. W takiej sytuacji skontaktuj się z lekarzem, a przy powtarzaniu się takich sytuacji omów stałą metodę.
  • Najczęstsze działania niepożądane (około 10 procent osób): ból głowy, nudności, bolesne miesiączkowanie. Miesiączka może przyjść kilka dni wcześniej lub później, a po UPA u około 18,5 procent osób opóźniła się o ponad 7 dni.

Test ciążowy i kiedy do lekarza

  • Wykonaj test ciążowy, gdy następna miesiączka spóźnia się o ponad 7 dni, jest słabsza niż zwykle albo towarzyszy jej nietypowy ból brzucha.
  • Jeśli zaczęłaś stosować antykoncepcję hormonalną krótko po EC, krwawienie może wynikać z samej metody i nie musi być miesiączką, więc wykonaj test ciążowy mimo krwawienia. Ciążę wyklucza test z moczu wykonany 21 dni po ostatnim stosunku bez zabezpieczenia.
  • Jeśli mimo EC dojdzie do ciąży, trzeba rozważyć także ciążę pozamaciczną, a krwawienie z macicy jej nie wyklucza. Skontaktuj się wtedy z lekarzem.
  • Skontaktuj się z lekarzem, jeśli wymiotujesz po tabletce, bierzesz leki z listy wyżej, karmisz piersią albo nie jesteś pewna, ile czasu minęło od stosunku.

Zobacz też: antykoncepcja: przewodnik po metodach.

Opisy substancji i dalsze kroki

Źródła

Stan źródeł: 05-10-2026. Autor: Redakcja e-umed.pl. Treść nie przeszła recenzji lekarskiej.

  • FSRH Clinical Guideline: Emergency Contraception (marzec 2017, zm. kwiecień 2026), pkt 2, 4, 7, 9, 10, 12, 13, 16, 18, 19
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego ellaOne 30 mg (octan uliprystalu): tekst w języku polskim, EMA, pkt 4.1 do 4.6
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego lewonorgestrel 1500 mikrogramów (przykład: Livopill, tekst z 16.01.2023), pkt 4.1 do 4.6
  • Rejestr Produktów Leczniczych URPL (rejestry.ezdrowie.gov.pl), kategoria dostępności, odczyt z 05-10-2026

Podobne wpisy