Etonogestrel i etynyloestradiol: pierścień

Etonogestrel z etynyloestradiolem to dwie substancje czynne antykoncepcyjnego pierścienia dopochwowego (system terapeutyczny dopochwowy). Pierścień zakładasz sam i nosisz 3 tygodnie, potem robisz tydzień przerwy. Poniżej streszczenie charakterystyki produktu leczniczego (ChPL) preparatu NuvaRing z odniesieniem do wytycznych brytyjskiego FSRH. To informacja ogólna, nie porada: o wyborze metody decyduje lekarz.

Ogólny przegląd metod znajdziesz w poradniku antykoncepcja: przewodnik po metodach.

Czym jest i jak działa

NuvaRing to elastyczny, przezroczysty pierścień o średnicy zewnętrznej 54 mm i grubości 4 mm. Uwalnia średnio 0,120 mg etonogestrelu i 0,015 mg etynyloestradiolu na dobę przez 3 tygodnie. Według ChPL najważniejszym mechanizmem działania jest hamowanie owulacji.

Wskazania

Pierścień jest przeznaczony do antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym; bezpieczeństwo i skuteczność oceniono w grupie kobiet w wieku od 18 do 40 lat. Nie badano bezpieczeństwa ani skuteczności u młodzieży poniżej 18. roku życia. Decyzja o przepisaniu powinna wynikać z indywidualnej oceny czynników ryzyka, zwłaszcza zakrzepicy żylnej, i porównania ryzyka z innymi złożonymi środkami hormonalnymi. Pierścień nie chroni przed HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Jak się go stosuje (według ChPL)

• Pierścień zakładasz samodzielnie, w wygodnej pozycji (stojąc z uniesioną nogą, w kucki lub leżąc): ściskasz go i wsuwasz do pochwy tak, aby nie przeszkadzał. Można użyć aplikatora, jeśli jest w opakowaniu. Dokładne położenie w pochwie nie ma zasadniczego znaczenia dla działania.
• Pierścień zostaje w pochwie nieprzerwanie przez 3 tygodnie. Usuwasz go w tym samym dniu tygodnia, w którym go założono, i po tygodniu przerwy zakładasz nowy (przykład z ChPL: założony w środę około godz. 22, usunięty w środę 3 tygodnie później o tej porze). Wytyczne FSRH opisują ten sam schemat: 21 dni z pierścieniem i 7 dni przerwy, w której występuje krwawienie z odstawienia.
• Krwawienie z odstawienia zwykle zaczyna się 2-3 dni po usunięciu pierścienia i może nie skończyć się przed założeniem nowego.
• Warto regularnie sprawdzać, czy pierścień jest na miejscu, np. przed i po stosunku.
• Zużyty pierścień wkładasz do saszetki i wyrzucasz z odpadami domowymi, nie do toalety.
• Pierścień może utrudniać założenie diafragmy, kapturka naszyjkowego lub prezerwatywy dla kobiet, dlatego ChPL zaleca nie stosować ich jako dodatkowej metody z pierścieniem.
• Przechowywanie: przed wydaniem pacjentce pierścień trzyma się w lodówce (2-8°C); farmaceuta zapisuje datę wydania, a po wydaniu pierścień wolno przechowywać poniżej 30°C i użyć w ciągu 4 miesięcy od tej daty.

Jak zacząć

• Gdy w poprzednim cyklu nie stosowałaś antykoncepcji hormonalnej: pierwszego dnia miesiączki. Można też między 2. a 5. dniem cyklu, ale wtedy przez pierwsze 7 dni pierwszego cyklu potrzebna jest dodatkowa metoda mechaniczna.
• Po złożonej antykoncepcji (tabletki, plaster): najpóźniej w dniu następującym po zwykłej przerwie lub po tabletkach placebo. Jeśli poprzednia metoda była stosowana regularnie i prawidłowo, a ciąża jest wykluczona, zmiana jest możliwa w dowolnym dniu cyklu.
• Po metodzie tylko z progestagenem (minitabletka, implant, iniekcje, wkładka hormonalna): zamiast minitabletki w dowolnym dniu, po implancie lub wkładce w dniu ich usunięcia, po iniekcji w dniu następnego wstrzyknięcia; zawsze z dodatkową metodą mechaniczną przez pierwsze 7 dni.
• Po poronieniu w pierwszym trymestrze: natychmiast, bez dodatkowej metody.
• Po porodzie lub poronieniu w drugim trymestrze: w czwartym tygodniu (dotyczy kobiet niekarmiących piersią - zob. sekcję o karmieniu); przy późniejszym starcie przez pierwsze 7 dni potrzebna jest metoda mechaniczna, a jeśli w międzyczasie był stosunek, trzeba wykluczyć ciążę albo poczekać do miesiączki.
• FSRH dopuszcza też start w dowolnym dniu cyklu (tzw. quick start) z dodatkową metodą na 7 dni, o ile ciąża jest wykluczona; do 5. dnia cyklu dodatkowa ochrona nie jest potrzebna. Po tabletce ulipristalu (EC) FSRH każe odczekać 5 dni przed startem. To stanowisko szersze niż zapis ChPL, więc w razie wątpliwości trzymaj się ulotki swojego preparatu i zapytaj lekarza lub farmaceutę (to rada redakcji, nie zapis ChPL). Szerzej: tabletka dzień po.

Pierścień poza pochwą, dłuższa przerwa, zbyt długie noszenie

Poniżej zasady z ChPL i z wytycznych FSRH. Różnią się progiem czasu poza pochwą (ChPL: 3 godziny, FSRH: 48 godzin), więc pokazuję oba stanowiska. Ulotka konkretnego preparatu jest dla Ciebie wiążąca; jeśli masz wątpliwości, zapytaj lekarza lub farmaceutę (to rada redakcji, nie zapis ChPL).

Pierścień wypadł lub został wyjęty

• ChPL, krócej niż 3 godziny poza pochwą: skuteczność nie spada. Umyj pierścień w zimnej lub letniej (nie gorącej) wodzie i załóż go jak najszybciej, najpóźniej w ciągu 3 godzin od wypadnięcia.
• ChPL, ponad 3 godziny w 1. lub 2. tygodniu: skuteczność mogła się zmniejszyć. Załóż pierścień jak najszybciej i przez 7 dni stosuj metodę mechaniczną, np. prezerwatywę dla mężczyzn.
• ChPL, ponad 3 godziny w 3. tygodniu: wyrzuć ten pierścień i albo załóż nowy od razu (to rozpoczyna kolejne 3 tygodnie i może spowodować brak krwawienia z odstawienia), albo poczekaj na krwawienie z odstawienia i załóż nowy najpóźniej 7 dni (7 x 24 godziny) po usunięciu lub wypadnięciu; ta druga opcja jest dopuszczalna tylko, gdy pierścień był noszony nieprzerwanie przez ostatnie 7 dni. Gdy nie wiadomo, jak długo pierścień był poza pochwą, trzeba wziąć pod uwagę ciążę i wykonać test przed założeniem nowego.
• FSRH, poza pochwą krócej niż 48 godzin: załóż pierścień jak najszybciej i noś go do zaplanowanego dnia usunięcia; dodatkowa ochrona ani antykoncepcja awaryjna nie są potrzebne, o ile wcześniej pierścień był stosowany prawidłowo (w 1. tygodniu: także w 7 dniach przed przerwą; w 2. i 3. tygodniu: w poprzednich 7 dniach).
• FSRH, poza pochwą 48 godzin lub dłużej: załóż pierścień jak najszybciej, noś go do zaplanowanego dnia usunięcia i stosuj prezerwatywy albo wstrzemięźliwość, aż nowy pierścień będzie założony nieprzerwanie 7 dni. W 1. tygodniu po przerwie rozważ antykoncepcję awaryjną, jeśli w przerwie lub w 1. tygodniu był niezabezpieczony stosunek; w 2. i 3. tygodniu nie jest ona potrzebna, jeśli w poprzednich 7 dniach pierścień był stosowany prawidłowo. Jeśli takie wyjęcie wypadło w tygodniu przed planowaną przerwą, przerwę się pomija.
• ChPL: jeśli pierścień uległ uszkodzeniu (zgłaszano to bardzo rzadko i uszkodzenia ściany pochwy), usuń go, załóż nowy i przez 7 dni stosuj metodę mechaniczną; trzeba też upewnić się, że nie ma ciąży, i skontaktować się z lekarzem.

Za długa przerwa między pierścieniami

• ChPL: załóż nowy pierścień jak najszybciej i przez kolejne 7 dni stosuj metodę mechaniczną. Jeśli w przerwie był stosunek, trzeba upewnić się, że nie ma ciąży; im dłuższa przerwa, tym większe ryzyko ciąży.
• FSRH, 8 pełnych dni lub więcej od usunięcia pierścienia: rozważ antykoncepcję awaryjną, jeśli w przerwie lub po niej był niezabezpieczony stosunek; załóż pierścień jak najszybciej i stosuj prezerwatywy albo wstrzemięźliwość przez 7 dni; rozważ późniejszy test ciążowy.

Za długie noszenie jednego pierścienia

• Choć ChPL nie uznaje tego za zalecany sposób postępowania: jeśli pierścień był noszony nie dłużej niż 4 tygodnie, skuteczność jest zachowana; po tygodniowej przerwie zakłada się nowy. Przy noszeniu dłuższym niż 4 tygodnie skuteczność może być mniejsza i przed założeniem nowego trzeba upewnić się, że nie ma ciąży. Jeśli w przerwie nie wystąpiło krwawienie z odstawienia, a pierścień nie był stosowany zgodnie z zaleceniami, też trzeba wykluczyć ciążę.
• FSRH, ponad 21 i do 28 dni: można zacząć przerwę (jeśli zaplanowana) i założyć nowy pierścień po jej końcu albo od razu; dodatkowa ochrona nie jest potrzebna, jeśli pierścień był stale na miejscu między 21. a 28. dniem. Ponad 4 i do 5 tygodni: pomiń przerwę, załóż nowy pierścień jak najszybciej i stosuj prezerwatywy lub wstrzemięźliwość przez 7 dni; antykoncepcja awaryjna nie jest potrzebna, jeśli pierścień był stosowany prawidłowo przez ostatnie 7 dni. Ponad 5 tygodni: rozważ natychmiastowy test ciążowy, pomiń przerwę, załóż nowy pierścień i stosuj prezerwatywy lub wstrzemięźliwość przez 7 dni; antykoncepcję awaryjną rozważ, jeśli stosunek był w 5. tygodniu lub później.

Opóźnienie lub przesunięcie krwawienia

ChPL dopuszcza w wyjątkowych przypadkach założenie nowego pierścienia bez tygodniowej przerwy, by opóźnić krwawienie z odstawienia; wtedy nowy pierścień nosi się kolejne 3 tygodnie i może pojawić się plamienie lub krwawienie śródcykliczne. FSRH popiera też schematy dostosowane (przedłużone, ciągłe lub ze skróconą przerwą) jako użycie poza zarejestrowanym wskazaniem (off-label). Takie schematy ustala się z lekarzem (to rada redakcji, nie zapis ChPL).

Skuteczność

W badaniach klinicznych z ChPL wskaźnik Pearla wyniósł 0,96 (95% przedział ufności 0,64 do 1,39) w analizie obejmującej błąd metody i błąd użytkowniczki (37 977 cykli) oraz 0,64 (0,35 do 1,07) w analizie samego błędu metody (28 723 cykli). Według ChPL skuteczność może być mniejsza, jeśli pierścień jest stosowany niezgodnie z zaleceniami albo razem z lekami obniżającymi stężenie hormonów we krwi. FSRH podaje dla złożonej antykoncepcji hormonalnej (tabletki, plaster, pierścień łącznie) niezamierzoną ciążę w pierwszym roku u 9% kobiet przy typowym użyciu i 0,3% przy użyciu idealnym.

Kto nie powinien stosować (przeciwwskazania z ChPL i z komunikatu DHPC)

Lista z pkt 4.3 ChPL, uzupełniona o jedno przeciwwskazanie z komunikatu z 6-08-2026 (ostatni punkt). Jeśli któryś z tych stanów wystąpi po raz pierwszy w trakcie stosowania, pierścień należy jak najszybciej usunąć.

• obecna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), znana dziedziczna lub nabyta skłonność do zakrzepów (np. oporność na aktywowane białko C, w tym czynnik V Leiden, niedobór antytrombiny III, białka C lub S), rozległy zabieg z długotrwałym unieruchomieniem oraz wysokie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej z powodu wielu czynników ryzyka
• tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe czynne (np. zawał) lub objawy zapowiadające (np. dławica), choroby naczyń mózgowych (udar, przemijający napad niedokrwienny, objawy zapowiadające), dziedziczna lub nabyta skłonność do zakrzepicy tętniczej (np. hiperhomocysteinemia, przeciwciała antyfosfolipidowe), migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie
• wysokie ryzyko zakrzepicy tętniczej z powodu wielu czynników ryzyka lub jednego poważnego: cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciężka dyslipoproteinemia
• zapalenie trzustki obecnie lub w przeszłości, jeśli współwystępuje z ciężką hipertriglicerydemią
• ciężka choroba wątroby obecnie lub w przeszłości, dopóki parametry czynności wątroby nie wrócą do normy, oraz nowotwory wątroby (łagodne lub złośliwe) obecnie lub w przeszłości
• obecność lub podejrzenie złośliwych nowotworów narządów rodnych lub piersi zależnych od hormonów płciowych
• krwawienia z pochwy o nieznanej przyczynie oraz nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze
• jednoczesne stosowanie niektórych leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C: ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem z dazabuwirem, glekaprewir z pibrentaswirem, sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem
• oponiak lub oponiak w wywiadzie - to przeciwwskazanie wynika z komunikatu dla fachowców z 6-08-2026, a tekst ChPL z 29-04-2026 jeszcze go nie zawiera (zob. sekcję o oponiaku poniżej)

Szerzej o tym, kogo dotyczą ograniczenia złożonej antykoncepcji: antykoncepcja złożona: kto nie powinien jej stosować.

Ryzyko zakrzepicy

Według ChPL u około 2 na 10 000 kobiet, które nie stosują złożonej antykoncepcji hormonalnej i nie są w ciąży, w ciągu roku rozwinie się żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Przy małych dawkach z lewonorgestrelem jest to około 6 (zakres 5 do 7) na 10 000 kobiet rocznie, a przy NuvaRing 6 do 12 na 10 000 kobiet rocznie. ChPL zaznacza, że wyniki dla pierścienia w porównaniu z lewonorgestrelem są niejednoznaczne: ryzyko względne szacowano od braku wzrostu (RR 0,96) do prawie dwukrotnego (RR 1,90). ChPL ostrzega też, że ryzyko może być dwukrotnie większe niż przy produktach z lewonorgestrelem, norgestymatem lub noretisteronem, i jest największe w pierwszym roku stosowania. W obu przypadkach liczba zdarzeń w roku jest mniejsza niż oczekiwana u kobiet w ciąży lub po porodzie. Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa może być śmiertelna w 1 do 2% przypadków.

Wytyczne FSRH opisują dowody jako ograniczone i sprzeczne: dwa badania nie wykazały istotnej różnicy między pierścieniem a tabletką z lewonorgestrelem, trzecie (kohortowe) wykazało ryzyko względne 1,9 (95% przedział ufności 1,3 do 2,7).

Ryzyko rośnie z dodatkowymi czynnikami, m.in. otyłością (BMI powyżej 30), długotrwałym unieruchomieniem lub rozległą operacją, wywiadem rodzinnym zakrzepicy, wiekiem powyżej 35 lat oraz chorobami takimi jak toczeń czy przewlekłe zapalenia jelit. Przed planowanym zabiegiem ChPL zaleca przerwać stosowanie co najmniej 4 tygodnie wcześniej. ChPL każe pouczać wszystkie kobiety stosujące złożoną antykoncepcję, by nie paliły; kobiety powyżej 35. roku życia, które nie rzuciły palenia, należy pouczyć o innej metodzie antykoncepcji.

Objawy zakrzepicy żył głębokich to m.in. obrzęk, ból lub tkliwość nogi, ciepła lub zaczerwieniona skóra nogi; zatorowości płucnej - nagła duszność, kaszel (także z krwiopluciem), ostry ból w klatce piersiowej, przyspieszone lub nieregularne bicie serca. Przy takich objawach trzeba natychmiast zgłosić się do lekarza i powiedzieć, że stosujesz złożoną antykoncepcję hormonalną (to skrót, pełny opis w pkt 4.4 ChPL).

Oponiak: nowe ostrzeżenie z sierpnia 2026

W komunikacie dla fachowych pracowników ochrony zdrowia z 6 sierpnia 2026, uzgodnionym z EMA i URPL, napisano, że istnieje niewielkie zwiększone ryzyko oponiaka przy aktualnym, długotrwałym (co najmniej rok) stosowaniu produktów z dezogestrelem lub etonogestrelem. Szacuje się około jednego dodatkowego przypadku na 67 300 kobiet leczonych dezogestrelem; dezogestrel jest metabolizowany do etonogestrelu, więc wyniki mają znaczenie także dla etonogestrelu. Ryzyko rosło przy leczeniu co najmniej 7 lat i było większe po wcześniejszym użyciu progestagenu o znanym związku z oponiakiem; po roku od odstawienia dezogestrelu nie obserwowano zwiększonego ryzyka. Objawy oponiaka bywają nieswoiste: zaburzenia widzenia, utrata słuchu lub dzwonienie w uszach, utrata węchu, bóle głowy nasilające się z czasem, utrata pamięci, napady drgawkowe lub osłabienie kończyn. W komunikacie napisano, że ChPL i ulotki zostaną zaktualizowane. Objawy opisane wyżej zgłoś lekarzowi (to rada redakcji, nie zapis ChPL).

Interakcje

Według ChPL leki i produkty ziołowe indukujące enzymy wątrobowe mogą zwiększać klirens hormonów i prowadzić do krwawień śródcyklicznych oraz zmniejszać skuteczność. Wymienia się m.in. fenytoinę, fenobarbital, prymidon, bosentan, karbamazepinę, ryfampicynę, a prawdopodobnie też okskarbazepinę, topiramat, felbamat, gryzeofulwinę, niektóre inhibitory proteazy HIV (np. rytonawir), nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. efawirenz) oraz ziele dziurawca.

• Krótkotrwałe leczenie takimi lekami: ChPL każe czasowo stosować mechaniczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia i 28 dni po odstawieniu (nie diafragmę, kapturek ani prezerwatywę dla kobiet). Jeśli lek jest przyjmowany dłużej niż 3 tygodnie stosowania pierścienia, następny pierścień zakłada się natychmiast, bez przerwy.
• Długotrwałe leczenie: ChPL zaleca inną, skuteczną, niehormonalną metodę antykoncepcji.
• FSRH: induktory enzymów mogą zmniejszać skuteczność każdej złożonej antykoncepcji hormonalnej, a osobie stosującej taki lek należy zaproponować metodę, na którą nie wpływają (wkładka wewnątrzmaciczna lub octan medroksyprogesteronu w iniekcji). Przy krótkim leczeniu (poniżej 2 miesięcy) można rozważyć dotychczasową metodę plus prezerwatywy w trakcie leczenia i 28 dni po (FSRH: tego nie zaleca się w trakcie stosowania leku teratogennego).
• Leki na wirusa HCV (zob. przeciwwskazania): przed takim leczeniem trzeba zmienić metodę na inną, a pierścień można wznowić po dwóch tygodniach od zakończenia leczenia.
• Leki dopochwowe: zgłaszano uszkodzenia pierścienia przy jednoczesnym stosowaniu produktów dopochwowych (m.in. przeciwgrzybiczych, antybiotyków, środków nawilżających), ale badania farmakokinetyczne wskazują, że dopochwowe leki przeciwgrzybicze i środki plemnikobójcze nie powinny wpływać na skuteczność. Tampony nie zmieniają wchłaniania hormonów, choć pierścień może wypaść przy wyjmowaniu tamponu.
• Hormonalna antykoncepcja może zmieniać stężenie innych leków, np. zwiększać stężenie cyklosporyny i zmniejszać lamotryginy.
• ChPL opisuje też leki, które mogą stężenie hormonów zwiększać (np. ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna, flukonazol) albo zmieniać w obie strony (niektóre schematy HIV i HCV).

Z ostrożności (to rada redakcji, nie zapis ChPL) o każdym nowym leku warto zapytać lekarza lub farmaceutę. Zob. też antykoncepcja awaryjna: co wybrać.

Ciąża i karmienie piersią

Pierścień nie jest wskazany w ciąży; jeśli do niej dojdzie, należy go usunąć. Po odstawieniu przed planowaną ciążą ChPL każe odczekać do naturalnego krwawienia miesiączkowego, co pomaga ustalić termin porodu. Estrogeny mogą zmniejszać ilość pokarmu i zmieniać jego skład, dlatego ChPL nie zaleca NuvaRing do czasu całkowitego zaprzestania karmienia piersią. Niewielka ilość hormonów może przenikać do mleka, ale ChPL nie podaje dowodów na szkodliwy wpływ na dziecko. Przy rozważaniu startu po porodzie liczy się też podwyższone ryzyko zakrzepicy w okresie poporodowym. FSRH: kobiety niekarmiące bez dodatkowych czynników ryzyka zakrzepicy - od 3 tygodni po porodzie; z takimi czynnikami oraz karmiące piersią - od 6 tygodni (ChPL: start w czwartym tygodniu, a karmienie piersią jest wskazane jako okoliczność, w której pierścień nie jest zalecany). W razie wątpliwości zapytaj lekarza prowadzącego.

Działania niepożądane

Do najczęstszych działań niepożądanych w badaniach klinicznych należały ból głowy oraz zapalenie pochwy i upławy, zgłaszane przez 5-6% kobiet. Nieregularne krwawienia (plamienia i krwawienia śródcykliczne) mogą się pojawiać; jeśli są nowe, mimo poprawnego stosowania, trzeba szukać przyczyn pozahormonalnych, także ciąży. Obniżony nastrój i depresja są znanymi działaniami niepożądanymi hormonalnej antykoncepcji; przy zmianach nastroju warto skonsultować się z lekarzem. Wśród rzadkich sytuacji ChPL wymienia przylgnięcie pierścienia do tkanki pochwy wymagające usunięcia przez lekarza oraz bardzo rzadkie założenie pierścienia do cewki moczowej, co bierze się pod uwagę przy objawach zapalenia pęcherza. Pełna lista działań niepożądanych jest w pkt 4.8 ChPL.

Status w Polsce i produkty w rejestrze

W Rejestrze Produktów Leczniczych (odczyt z 29-10-2026) przy etonogestrelu z etynyloestradiolem (kod ATC G02BB01) jest 18 pozycji, z czego 16 z ważnym pozwoleniem. Wszystkie to system terapeutyczny dopochwowy o kategorii dostępności Rp, czyli wydawany na receptę. Część pozycji NuvaRing i Ginoring to import równoległy. Status może się zmienić, dlatego warto go sprawdzić w rejestrze (to rada redakcji).

Dwie pozycje z tej samej substancji mają w rejestrze pozwolenie wygasłe i nie są tu liczone: Mirgi (wygasło 03-10-2025) oraz jeden Ginoring (InPharm, wygasło 21-10-2026). Treść karty opiera się na ChPL preparatu NuvaRing (wariant z Organon); pozostałe pierścienie mają własne charakterystyki, które mogą się różnić szczegółami. Aktualne dane sprawdzisz w Rejestrze Produktów Leczniczych.

Źródła

Stan źródeł: 29-10-2026, data przeglądu karty: 29-10-2026, następny przegląd do 04-2027. Autor: Redakcja e-umed.pl. Treść nie przeszła recenzji lekarskiej.

• Charakterystyka Produktu Leczniczego NuvaRing, system terapeutyczny dopochwowy (Rejestr Produktów Leczniczych URPL, tekst z 29-04-2026, pobrana 29-10-2026), pkt 4.1 do 4.8, 5.1 i 6.3 do 6.6
• Komunikat dla fachowych pracowników ochrony zdrowia: produkty zawierające dezogestrel i etonogestrel, ryzyko oponiaka (6-08-2026, wersja polska uzgodniona z EMA i URPL, pobrana 29-10-2026)
• FSRH Guideline Combined Hormonal Contraception (styczeń 2019, zmieniona październik 2023), cosrh.org, pobrana 29-10-2026
• FSRH CEU Guidance: Recommended Actions after Incorrect Use of Combined Hormonal Contraception (marzec 2020, zmieniona 6-07-2021), pobrana 05-10-2026
• FSRH Clinical Guidance: Drug Interactions with Hormonal Contraception, pobrana 05-10-2026
• Rejestr Produktów Leczniczych URPL (rejestry.ezdrowie.gov.pl), kategoria dostępności i lista produktów, odczyt z 29-10-2026