Tibolon: wskazania, dawkowanie, ryzyko

Tibolon to syntetyczny steroid, który po podaniu doustnym przechodzi w metabolity o działaniu estrogennym, progestagennym i androgennym. Poniżej streszczenie charakterystyk produktów leczniczych (ChPL) preparatów z tibolonem dostępnych w Polsce: Livial, Ladybon, Tibelia i Tibolone Aristo. Gdy ChPL różnią się między sobą, pokazuję różnice. To informacja ogólna, nie porada: o leczeniu decyduje lekarz.

Szerzej o rodzajach terapii i ich ryzyku: hormonalna terapia menopauzalna: rodzaje i ryzyka. Ogólnie o menopauzie: menopauza. Pokrewne karty: estradiol w terapii menopauzalnej i estradiol z noretysteronem.

Czym jest i jak działa

Tabletka Livial zawiera 2,5 mg tibolonu. Po podaniu doustnym tibolon szybko przechodzi w trzy metabolity: dwa z nich (3α-OH-tibolon i 3β-OH-tibolon) działają estrogennie, a trzeci ma właściwości progestagenne i androgenne. Stowarzyszenie EMAS zalicza tibolon do „innych środków” obok estrogenów i progestagenów. Według ChPL Livial lek uzupełnia niedobory estrogenów u kobiet po menopauzie i zapobiega utracie tkanki kostnej po menopauzie lub usunięciu jajników. Nie jest środkiem antykoncepcyjnym.

Wskazania

• Leczenie objawów niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie, u których menopauza wystąpiła przed ponad rokiem (Livial).
• Zapobieganie osteoporozie u kobiet po menopauzie z wysokim ryzykiem złamań, gdy inne leki stosowane w zapobieganiu osteoporozie nie są tolerowane albo są przeciwwskazane (Livial).

Zakres wskazań różni się między ChPL: Livial, Tibelia i Ladybon mają oba wskazania, a w ChPL Tibolone Aristo wymieniono tylko leczenie objawów niedoboru estrogenów (słowo osteoporoza w ogóle się w tej ChPL nie pojawia). Próg czasu od menopauzy też bywa różny: Ladybon wymaga co najmniej roku od ostatniej miesiączki, Livial i Tibolone Aristo ponad roku, a Tibelia więcej niż roku. ChPL Livial zaznacza, że decyzja o przepisaniu jest indywidualna, a u kobiet po 60. roku życia trzeba szczególnie rozważyć ryzyko udaru mózgu.

Dawkowanie i sposób stosowania (według ChPL)

• Jedna tabletka na dobę, popijana niewielką ilością płynu, najlepiej o tej samej porze. U osób w podeszłym wieku nie trzeba zmieniać dawki.
• Na początku i w trakcie leczenia objawów stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas. Podczas leczenia nie dodaje się osobno progestagenu (tak piszą ChPL Livial, Ladybon i Tibolone Aristo).
• Początek leczenia: u kobiet w naturalnej menopauzie po co najmniej 12 miesiącach od ostatniego krwawienia miesiączkowego; po menopauzie wywołanej chirurgicznie można zacząć od razu (zapis ChPL Livial).
• Przed rozpoczęciem trzeba wyjaśnić każde nieregularne lub nieplanowe krwawienie z pochwy, by wykluczyć zmiany nowotworowe.
• Zmiana z terapii sekwencyjnej: pierwszy dzień po zakończeniu poprzedniego preparatu. Zmiana z terapii ciągłej złożonej: w dowolnym czasie.
• Pominięta tabletka: przyjmij jak najszybciej, chyba że minęło ponad 12 godzin; wtedy jej nie przyjmuj. Pominięcie może zwiększyć prawdopodobieństwo krwawienia i plamienia.
• Ocena ryzyka i korzyści co najmniej raz w roku; leczenie można kontynuować tylko tak długo, jak korzyści przeważają nad ryzykiem.

Kto nie powinien stosować (przeciwwskazania z pkt 4.3 ChPL Livial)

Lista poniżej to pełna lista z pkt 4.3 ChPL Livial; w pozostałych ChPL jest bardzo podobna, ale nie identyczna: różni się zapisem chorób tętniczych (niżej) i wątroby: Livial pisze o „ciężkiej” chorobie wątroby, Tibelia, Ladybon i Tibolone Aristo o „ostrej”; drobnie różnią się też sformułowania o zakrzepicy i zaburzeniach krzepliwości. Ciąża i karmienie piersią wymieniono tu jako przeciwwskazanie, a nie w osobnym punkcie.

• nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą oraz ciąża i karmienie piersią
• rak piersi obecnie lub w przeszłości albo jego podejrzenie - w badaniu z placebo wykazano, że Livial zwiększa ryzyko nawrotu raka piersi
• złośliwe nowotwory estrogenozależne (obecne lub podejrzewane, np. rak endometrium), krwawienia z dróg rodnych o nieznanej etiologii, nieleczona hiperplazja endometrium
• żylna choroba zakrzepowo-zatorowa obecnie lub w przeszłości oraz stwierdzone zaburzenia krzepliwości krwi (np. niedobór białka C, białka S lub antytrombiny)
• zaburzenia zakrzepowo-zatorowe tętnic (np. dławica piersiowa, zawał serca, udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny) stwierdzone w wywiadzie
• ciężka choroba wątroby lub choroba wątroby w przeszłości do czasu powrotu parametrów czynności wątroby do normy oraz porfiria

Różnica między ChPL dotyczy chorób tętnic: Livial i Tibelia przeciwwskazują je, gdy wystąpiły kiedykolwiek w wywiadzie, a Ladybon i Tibolone Aristo - gdy są czynne albo niedawno (Aristo: ostatnio) przebyte. Zatem nie zakładaj, że zapis z jednego preparatu obowiązuje wszystkie; sprawdź ulotkę swojego leku.

Kiedy trzeba przerwać leczenie

Według ChPL Livial leczenie przerywa się przy stwierdzeniu przeciwwskazania oraz przy żółtaczce lub zaburzeniach czynności wątroby, istotnym wzroście ciśnienia krwi i migrenowym bólu głowy pojawiającym się po raz pierwszy. Szczególnego nadzoru wymagają m.in. mięśniaki macicy i endometrioza, nadciśnienie, choroby wątroby, cukrzyca, kamica żółciowa, silna migrena, toczeń rumieniowaty układowy, padaczka, astma i otoskleroza (pełna lista w pkt 4.4).

Ostrzeżenia: rak piersi, endometrium, zakrzepica, udar

Rak piersi

Według ChPL Livial metaanaliza badań epidemiologicznych, w tym Million Women Study (MWS), wykazała znaczny wzrost ryzyka raka piersi przy dawce 2,5 mg; ryzyko było widoczne w ciągu 3 lat stosowania i rosło wraz z czasem. W MWS po 5 latach stosowania (kobiety w wieku 50-65 lat, tło 9-12 przypadków na 1000 kobiet niestosujących HTZ) ChPL podaje dodatkowe przypadki na 1000 stosujących:

ChPL podkreśla, że współczynnik ryzyka nie jest stały i rośnie z czasem stosowania, a przy terapii złożonej dłuższej niż 5 lat ryzyko może być nawet 2-krotnie większe; zwiększenie ryzyka przy samych estrogenach i tibolonie jest mniejsze niż przy terapii skojarzonej. Tabela ma te same liczby w ChPL Tibelia, Ladybon i Tibolone Aristo.

Po odstawieniu dodatkowe ryzyko z czasem maleje; przy HTZ dłuższej niż 5 lat może się utrzymywać 10 lat lub dłużej. Dla tibolonu ChPL Livial, Ladybon i Tibolone Aristo przyznają, że nie ma danych o utrzymywaniu się ryzyka po odstawieniu, ale nie można wykluczyć podobnego zjawiska; żadna z tych trzech ChPL nie ma zdania o niejednoznaczności dowodów. Komitet PRAC EMA w 2020 roku (EMA/PRAC/311316/2020) zalecił zmianę ChPL: usunął zdanie, że dowody na ryzyko raka piersi przy tibolonie są niejednoznaczne, i zdanie o niepotwierdzeniu wyników MWS w badaniu z bazą GPRD, a dodał, że po odstawieniu dodatkowe ryzyko z czasem maleje, przy HTZ dłuższej niż 5 lat może się utrzymywać 10 lat lub dłużej, a dla tibolonu nie ma danych o utrzymywaniu się ryzyka, ale nie można wykluczyć podobnego zjawiska. W ulotce dla pacjentki PRAC zmienił „dowody sugerują” na „dowody wskazują”, że tibolon zwiększa ryzyko raka piersi; usunął w ulotce także zdanie, że ryzyko po odstawieniu wraca do normy w ciągu kilku (najwyżej 5) lat. Starsza ChPL Tibelia (w pkt 10 brak daty zmiany tekstu; treść zawiera brzmienie sprzed zmian PRAC 2020) mówi inaczej: że dowody nie są jednoznaczne, że ryzyko wraca do poziomu początkowego w ciągu kilku (maksymalnie pięciu) lat po zaprzestaniu i że wyników MWS nie potwierdziło badanie z bazą GPRD. W razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę, które brzmienie dotyczy Twojego preparatu (to rada redakcji, nie zapis ChPL).

Arkusz oparty na Europejskim kodeksie walki z rakiem (IARC) ogólnie o hormonalnej terapii zastępczej: może skutecznie łagodzić objawy menopauzy, ale może też zwiększać ryzyko raka piersi, błony śluzowej macicy i jajników, a w razie jej stosowania zaleca się jak najkrótszy czas i jak najmniejsze dawki. Arkusz nie rozróżnia rodzajów terapii, więc nie określa, jak jest dla tibolonu.

Endometrium i krwawienia

ChPL Livial: dane z badań randomizowanych są sprzeczne, ale badania obserwacyjne zgodnie wykazały zwiększone ryzyko raka endometrium u kobiet, którym tibolon przepisywano w praktyce, i rosło ono z czasem stosowania; tibolon zwiększa też grubość endometrium. Ryzyko raka endometrium wynosi 5 przypadków na 1000 kobiet z macicą niestosujących HTZ ani tibolonu; w badaniu LIFT (średnia wieku 68 lat, 2,9 roku; ChPL nie podaje w tym fragmencie dawki użytej w badaniu, więc nie zakładaj, że liczby dotyczą 2,5 mg) w grupie placebo nie było przypadku raka endometrium, a w grupie Livial 4 przypadki, co ChPL przelicza na 0,8 dodatkowego przypadku na 1000 kobiet na rok.

W pierwszych miesiącach mogą wystąpić krwawienia i plamienia. Trzeba zgłosić każde, które utrzymuje się po 6 miesiącach, pojawia się po tym czasie albo trwa po odstawieniu; wymaga to badania ginekologicznego, w tym biopsji endometrium. Z danych ChPL: u 88% kobiet po 12 miesiącach terapii (2,5 mg) nie było krwawienia miesiączkowego, a krwawienie lub plamienie wystąpiło u 32,6% w pierwszych trzech miesiącach i u 11,6% po 11-12 miesiącach.

Rak jajnika

Według ChPL Livial w MWS względne ryzyko raka jajnika przy tibolonie było podobne jak przy innych rodzajach HTZ, a 5 lat tibolonu dawało 1 dodatkowy przypadek na 2500 stosujących.

Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna

ChPL Livial: HTZ estrogenowa lub estrogenowo-progestagenowa wiąże się z 1,3-3-krotnym wzrostem względnego ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, najbardziej w pierwszym roku. W badaniu z brytyjskiej bazy danych ryzyko przy tibolonie było mniejsze niż przy tradycyjnych HTZ, ale niewielkiego wzrostu w porównaniu z niestosowaniem tibolonu nie można wykluczyć. Przed planowym zabiegiem z dłuższym unieruchomieniem zaleca się czasowe odstawienie na 4-6 tygodni, a leczenie wznawia się po odzyskaniu pełnej sprawności; tak samo piszą ChPL Ladybon i Tibolone Aristo (4 do 6 tygodni). Przy objawach zakrzepicy (bolesny obrzęk kończyny, nagły ból w klatce piersiowej, duszność) trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, a po wystąpieniu zakrzepicy lek odstawić.

Udar mózgu

Tibolon zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego od pierwszego roku stosowania; ponieważ ryzyko wyjściowe zależy od wieku, wpływ jest większy u starszych kobiet. Liczby z ChPL Livial: w badaniu trwającym 2 lata i 9 miesięcy (średnia wieku 68 lat) przy dawce 1,25 mg (a nie 2,5 mg) udar wystąpił u 28 z 2249 kobiet wobec 13 z 2257 w grupie placebo, czyli ryzyko było 2,2 raza większe; w 80% był to udar niedokrwienny. Częstość wyjściowa po 5 latach szacuje się na 3 na 1000 kobiet w wieku 50-59 lat i 11 na 1000 w wieku 60-69 lat, a u kobiet stosujących Livial przez 5 lat dodatkowo może to być 4 na 1000 i 13 na 1000 (ChPL nie podaje tu dawki).

Serce i inne uwagi

• Choroba wieńcowa: brak dowodów z badań randomizowanych na zapobieganie zawałom (dla HTZ złożonej i estrogenowej); w badaniu z bazy GPRD nie znaleziono dowodów na to, że tibolon zapobiega zawałom. ChPL nie ma danych, by ryzyko zawału przy tibolonie różniło się od innych HTZ.
• Lipidy i poznanie: Livial zmniejsza stężenie HDL-cholesterolu zależnie od dawki; HTZ nie poprawia funkcji poznawczych, a według ChPL Livial niektóre dane wskazują na zwiększone ryzyko demencji u kobiet, które zaczynają ciągłą złożoną lub wyłącznie estrogenową HTZ po 65. roku życia (dotyczy HTZ, ChPL nie podaje tego osobno dla tibolonu). Podobne zapisy mają ChPL Ladybon (demencja), Tibolone Aristo (otępienie) i Tibelia (demencja) dla HTZ rozpoczętej po 65. roku życia.
• Inne ostrzeżenia z pkt 4.4 (według ChPL Livial; laktozę zawierają wszystkie cztery preparaty): estrogeny mogą powodować zatrzymywanie płynów (niewydolność serca lub nerek wymaga ścisłej kontroli), przy wcześniejszej hipertriglicerydemii opisywano rzadkie przypadki zapalenia trzustki; tabletki zawierają laktozę, więc nie stosuje się ich przy dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy lub zespole złego wchłaniania glukozy i galaktozy.

Czym tibolon różni się od terapii złożonej: porównanie według ChPL

To zestawienie opiera się wyłącznie na tym, co piszą ChPL tibolonu. Nie opieram go na NICE: wytyczne NICE NG23 (aktualizacja z 15-04-2026) nie omawiają tibolonu. Przeszukanie tekstu, wersji HTML i tabel nie dało żadnego trafienia. Dlatego liczb NICE dla HTZ złożonej i samego estrogenu nie wolno przenosić na tibolon. Dla porównania, NICE o terapii złożonej pisze m.in., że ryzyko raka piersi rośnie przy HTZ złożonej, że ryzyko udaru rośnie przy złożonej HTZ z estrogenem doustnym oraz że ryzyko ŻChZZ jest większe przy HTZ doustnej niż przezskórnej. Tibolon jest lekiem doustnym, a NICE nie określa jego miejsca w tym podziale.

Interakcje

• Leki przeciwzakrzepowe: Livial może zwiększać fibrynolizę i nasilać ich działanie (wykazano dla warfaryny). Zachowaj ostrożność zwłaszcza przy rozpoczynaniu i kończeniu jednoczesnego leczenia; w razie potrzeby lekarz dostosowuje dawkę warfaryny.
• Substraty CYP3A4: tibolon umiarkowanie wpływa na farmakokinetykę midazolamu, więc można oczekiwać interakcji z innymi substratami CYP3A4.
• Induktory CYP3A4 (barbiturany, karbamazepina, pochodne hydantoiny, ryfampicyna) mogą nasilać metabolizm tibolonu i zmieniać jego działanie; ziele dziurawca może zmniejszać działanie i zmieniać schemat krwawień.

Z ostrożności (to rada redakcji, nie zapis ChPL) o każdym nowym leku, także ziołowym, warto zapytać lekarza lub farmaceutę.

Ciąża i karmienie piersią

Tibolon jest przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia piersią; jeśli ciąża wystąpi w trakcie leczenia, lek należy niezwłocznie odstawić. Brakuje danych o wpływie na przebieg ciąży, a badania na zwierzętach wykazały toksyczność reprodukcyjną. ChPL Tibolone Aristo dodaje, że tibolon wykazywał działanie teratogenne u królików.

Działania niepożądane

Dane z ChPL Livial pochodzą z 21 badań z placebo (włączając badanie LIFT), w których 4079 kobiet przyjmowało Livial w dawkach 1,25 mg lub 2,5 mg, a 3476 placebo. Do działań występujących często (od 1 na 100 do 1 na 10 osób) należą m.in. ból podbrzusza, upławy, zgrubienie warstw endometrium, krwotok pomenopauzalny, tkliwość piersi, świąd narządów płciowych, kandydoza pochwy i zwiększenie masy ciała (to skrót, pełna tabela w pkt 4.8). Po wprowadzeniu do obrotu obserwowano także m.in. zawroty głowy, wysypkę, świąd, ból głowy, migrenę, zaburzenia widzenia, depresję, obrzęki i zaburzenia czynności wątroby.

Status w Polsce i produkty w rejestrze

W Rejestrze Produktów Leczniczych (odczyt z 29-10-2026) tibolon z dawką 2,5 mg w tabletkach ma 6 ważnych pozwoleń, wszystkie o kategorii dostępności Rp, czyli wydawane na receptę. Rejestr przypisuje im różne kody ATC: G03CX01 (cztery pozycje) i G03DC05 (Ladybon id 18701 oraz Livial); ChPL Livial podaje G03CX01. Status może się zmienić, dlatego warto go sprawdzić w rejestrze (to rada redakcji).

Treść karty opiera się na czterech ChPL z rejestru: Livial (tekst z 27.07.2021), Tibelia (pozwolenie z datą 02-09-2016; data zmiany tekstu w ChPL nie jest podana), Ladybon (10/2020), Tibolone Aristo (sierpień 2025). Aktualne dane sprawdzisz w Rejestrze Produktów Leczniczych. W wyszukaniu komunikatów regulatora (DHPC, PRAC, URPL) dla tibolonu na lata 2025-2026 nie znalazłem nowych ostrzeżeń; najnowszy zapis o tibolonie w użytych źródłach pochodzi z PRAC z 2020 roku.

Pozostałe preparaty terapii menopauzalnej

• Estradiol: karta substancji
• Estradiol z noretysteronem: karta substancji
• Menopauza i perimenopauza: objawy i rozpoznanie
• Hormonalna terapia menopauzalna: rodzaje i ryzyka
• Suchość pochwy w menopauzie: leczenie wg NICE

Źródła

Stan źródeł: 29-10-2026, data przeglądu karty: 29-10-2026, następny przegląd do 04-2027. Autor: Redakcja e-umed.pl. Treść nie przeszła recenzji lekarskiej.

• Charakterystyki Produktów Leczniczych z Rejestru Produktów Leczniczych URPL, pobrane 29-10-2026: Livial 2,5 mg (Organon Polska, tekst z 27.07.2021), Tibelia (Novalon, pozwolenie z datą 02-09-2016; data zmiany tekstu w ChPL nie jest podana), Ladybon 2,5 mg (Zentiva, 10/2020), Tibolone Aristo (Aristo Pharma, sierpień 2025), pkt 4.1 do 4.8 i 5.1
• EMA/PRAC/311316/2020: New product information wording, extracts from PRAC recommendations on signals (posiedzenie 8-11.06.2020, tibolon i rak piersi), pobrane 29-10-2026
• NICE guideline NG23, Menopause: identification and management (ostatnia aktualizacja 15-04-2026), pobrane 05-10-2026; tibolon nie jest w nim omawiany
• Europejski kodeks walki z rakiem (IARC), arkusz o hormonalnej terapii zastępczej (BUMPER/Fisabio, aktualizacja 10-2024), pobrane 05-10-2026
• EMAS, Menopause Essentials 2026: Systemic therapy types (lipiec 2026), pobrane 29-10-2026
• Rejestr Produktów Leczniczych URPL (rejestry.ezdrowie.gov.pl), kategoria dostępności i lista produktów, odczyt z 29-10-2026