Wymioty lub biegunka a tabletka antykoncepcyjna
Wymioty lub biegunka mogą sprawić, że hormony z tabletki nie zdążą się wchłonąć, a wtedy ochrona przed ciążą bywa słabsza. To, co zrobić, zależy od rodzaju metody (tabletka złożona, minipigułka, plaster), od tego, ile czasu minęło od tabletki, i od tego, czy biegunka jest ciężka. Zebraliśmy zasady z dokumentów pierwotnych: brytyjskich zaleceń FSRH oraz polskich charakterystyk produktów leczniczych (ChPL).
Ważne: zalecenia FSRH i ChPL nie są identyczne, a w tekście pokazujemy je osobno. W razie rozbieżności kieruj się ulotką swojego preparatu (rada redakcji), a wątpliwości zgłoś lekarzowi lub farmaceucie. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady medycznej.
Co sprawdzić w pierwszej kolejności
- jaką metodę stosujesz: tabletkę złożoną (dwuskładnikową), minipigułkę (sam progestagen) czy plaster; od tego zależą progi czasu
- ile czasu minęło od przyjęcia tabletki do pierwszych wymiotów: w zaleceniach FSRH dla tabletek złożonych liczy się 3 godziny, w ChPL 3 do 4 godzin
- czy biegunka jest ciężka: FSRH liczy dla tabletek złożonych biegunkę ciężką trwającą ponad 24 godziny
- czy po zdarzeniu był stosunek bez zabezpieczenia (od tego zależy, czy rozważać antykoncepcję awaryjną, zob. niżej)
Tabletka złożona
Zalecenia FSRH
Według FSRH ogólna rada dla użytkowniczek tabletek doustnych jest taka: przy wymiotach w ciągu 3 godzin od tabletki złożonej albo przy ciężkiej biegunce trwającej ponad 24 godziny postępuj jak przy pominiętej tabletce. FSRH zaznacza też, że wymioty i ciężka biegunka mogą zmniejszyć skuteczność tabletki złożonej, a niektóre leki robią to pośrednio, bo same wywołują biegunkę lub ciężkie wymioty. Jeśli wymioty lub biegunka utrzymują się, FSRH radzi rozważyć metodę niedoustną.
Osobny skrót FSRH o lekach wywołujących wymioty lub biegunkę mówi o „kilku godzinach” od tabletki i odsyła do instrukcji producenta, a ponadto zaleca konsekwentne używanie prezerwatyw. To znaczy, że nawet w samych wytycznych FSRH próg „3 godzin” nie jest jedyną możliwą wartością, więc warto sprawdzić instrukcję konkretnego preparatu (to rada redakcji, nie zapis FSRH).
Zasady dla pominiętej tabletki złożonej (zależne od tygodnia opakowania i liczby pominiętych, w tym kiedy potrzebne są prezerwatywy przez 7 kolejnych dni) opisuje osobny artykuł: zapomniana tabletka antykoncepcyjna.
Co mówią polskie ChPL
W trzech sprawdzonych ChPL (nazwy w sekcji Źródła) wspólny rdzeń jest podobny: po wymiotach w ciągu 3 do 4 godzin wchłanianie mogło być zaburzone, więc postępujesz jak po zapomnieniu tabletki albo, jeśli nie chcesz zmieniać dotychczasowego schematu, przyjmujesz dodatkową tabletkę z innego opakowania. Szczegóły różnią się między preparatami:
| Preparat (ChPL) | Wymioty | Ciężka biegunka i zaburzenia żołądka lub jelit |
|---|---|---|
| Marvelon | Wymioty w ciągu 3 do 4 godzin: postępowanie jak przy zapomnieniu tabletki albo dodatkowa tabletka z innego opakowania. | Przy ciężkich zaburzeniach żołądka i jelit należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji. |
| Midiana | Wymioty w ciągu 3 do 4 godzin: nową (dodatkową) tabletkę przyjmij jak najszybciej, jeśli się da przed upływem 12 godzin od zwykłej pory; po ponad 12 godzinach stosuj zasady pominięcia tabletki. | Przy ciężkich zaburzeniach żołądkowo-jelitowych (np. wymioty i biegunka) wchłanianie może nie być całkowite i należy stosować dodatkowe metody antykoncepcji. |
| Ovulastan Forte | Wymioty lub ciężka biegunka w ciągu 3 do 4 godzin po tabletce: tabletka mogła się nie wchłonąć, stosuj zasady pominięcia albo przyjmij dodatkową tabletkę z innego opakowania. | Ciężka biegunka jest ujęta w tym samym przepisie co wymioty (okno 3 do 4 godzin). |
FSRH kontra ChPL w skrócie
| Kwestia | FSRH | ChPL |
|---|---|---|
| Okno po tabletce | 3 godziny (wytyczna CHC); w skrócie o lekach „kilka godzin, zob. instrukcję producenta”. | 3 do 4 godzin. |
| Biegunka | Ciężka biegunka trwająca ponad 24 godziny: jak pominięcie tabletki. | Marvelon i Midiana: ciężkie zaburzenia przewodu pokarmowego = dodatkowa metoda; Ovulastan Forte: ciężka biegunka w oknie 3 do 4 godzin po tabletce. |
| Dodatkowa tabletka z innego opakowania | W cytowanej wytycznej CHC nie jest to opisane jako opcja. (to obserwacja redakcji z przeglądu tekstu wytycznej, nie zapis FSRH) | Opisana jako sposób na zachowanie dotychczasowego schematu. |
Minipigułka
Zalecenia FSRH
Jeśli po minipigułce wystąpiły wymioty w ciągu kilku godzin, tabletka mogła się nie wchłonąć i nie można polegać na jej działaniu. Należy jak najszybciej wziąć kolejną tabletkę tego samego rodzaju. Czas potrzebny do wchłonięcia zależy od rodzaju minipigułki:
| Rodzaj minipigułki | Czas po tabletce, po którym wymioty już nie mają znaczenia (wg producentów) | Do kiedy wziąć tabletkę zastępczą, by nie liczyć jej jak pominiętej |
|---|---|---|
| Lewonorgestrel (tradycyjna) | 2 godziny | 3 godziny od pierwotnej pory |
| Noretysteron (tradycyjna) | producent nie podaje; grupa FSRH sugeruje 2 godziny | 3 godziny od pierwotnej pory |
| Desogestrel | 3 do 4 godzin | 12 godzin od pierwotnej pory |
| Drospirenon | 3 do 4 godzin | 24 godziny od pierwotnej pory |
Jeśli tabletka zastępcza nie zostanie wzięta w tym czasie, obowiązują zasady dla pominiętej minipigułki. Przy ciężkiej wodnistej biegunce zaraz po tabletce FSRH zaleca tak samo wziąć kolejną tabletkę tego samego rodzaju. Nie ma dowodów, jak długo po tabletce biegunka jeszcze wpływa na wchłanianie, a o dodatkowej ochronie decyduje to, kiedy wzięto tabletkę zastępczą. Po wznowieniu prawidłowego brania tradycyjnej minipigułki lub desogestrelu FSRH przy pominiętej tabletce zaleca prezerwatywy przez 48 godzin. Dla minipigułki z drospirenonem FSRH podaje inaczej: po pominięciu (ponad 24 godziny spóźnienia) prezerwatywy przez 7 dni od wznowienia prawidłowego brania, a antykoncepcję awaryjną należy rozważyć, jeśli był stosunek bez zabezpieczenia od pominięcia aż do 7 dni prawidłowego brania. Zasady dla minipigułki opisuje też minipigułka: jak działa i jak ją stosować.
Skrót FSRH o interakcjach (pkt 5) wymienia minipigułkę razem z tabletką złożoną i także mówi o ciężkiej biegunce utrzymującej się ponad 24 godziny. Skrót FSRH o interakcjach ujmuje tę regułę ogólniej niż wytyczna o minipigułkach. Gdy rozbieżność budzi wątpliwość, sprawdź instrukcję producenta (to rada redakcji).
Co mówi ChPL (przykład: Cerazette, desogestrel)
ChPL Cerazette każe potraktować wymioty w ciągu 3 do 4 godzin jak pominięcie tabletki. Przy opóźnieniu ponad 12 godzin trzeba jednocześnie zastosować dodatkową metodę antykoncepcji przez następnych 7 dni. Przy ciężkich zaburzeniach żołądkowo-jelitowych wchłanianie mogło być niecałkowite i należy zastosować dodatkowe metody antykoncepcji.
Rozbieżność: przy desogestrelu ChPL wskazuje 7 dni dodatkowej ochrony po opóźnieniu ponad 12 godzin, a FSRH dla tradycyjnej minipigułki i desogestrelu podaje 48 godzin po wznowieniu prawidłowego brania. ChPL Cerazette nie używa określenia „tabletka zastępcza”; każe potraktować wymioty jak pominięcie, a przy pominięciu przyjąć zapomnianą tabletkę jak najszybciej (to obserwacja redakcji z przeglądu tekstu ChPL, nie zapis ChPL). Nie sprawdzaliśmy ChPL minipigułek z innymi substancjami, więc ich zapisy mogą się różnić.
Plaster antykoncepcyjny
W ulotce plastra Evra (norelgestromin z etynyloestradiolem) napisano, że wymioty lub biegunka nie powinny mieć wpływu na ilość hormonów wchłoniętych z plastra i że w przypadku rozstroju żołądka nie ma potrzeby stosowania dodatkowych środków antykoncepcyjnych. To zupełnie inna sytuacja niż przy tabletce, bo hormon wchłania się przez skórę. (to uzasadnienie redakcji, nie zapis ChPL) Szczegóły stosowania plastra: norelgestromin z etynyloestradiolem (plaster).
FSRH w wytycznej CHC mówi o wymiotach i biegunce w odniesieniu do tabletek doustnych (COC). Skrót FSRH o lekach wywołujących wymioty lub biegunkę podaje jedną regułę dla „CHC” i „POP” (tabletek złożonych i minipigułek razem) i odwołuje się do zasad pominiętej tabletki, więc dla plastra nie rozstrzyga sprawy wprost.
Metody niedoustne, czyli implant, zastrzyk, wkładka z lewonorgestrelem i wkładka miedziana, według FSRH nie wchodzą w interakcję z wymiotami i biegunką i nie wymagają dodatkowych środków ostrożności.
Antykoncepcja awaryjna a wymioty
Dla tabletek awaryjnych FSRH zaleca podanie powtórnej dawki, jeśli wymioty wystąpią w ciągu 3 godzin od tabletki albo ciężka biegunka trwa ponad 24 godziny. Wkładka miedziana jest najskuteczniejszą metodą antykoncepcji awaryjnej i nie zależy od wymiotów ani biegunki. Zgodnie z tym ChPL Livopill (lewonorgestrel) każe przyjąć jeszcze jedną tabletkę, jeśli wymioty wystąpią w ciągu trzech godzin od przyjęcia tabletki. Wybór środka opisuje antykoncepcja awaryjna: co wybrać i tabletka „dzień po”.
Kiedy rozważyć antykoncepcję awaryjną
Same wymioty lub biegunka nie są w cytowanych zaleceniach osobnym wskazaniem do antykoncepcji awaryjnej (to wniosek redakcji). Ponieważ jednak postępuje się wtedy jak przy pominiętej tabletce, o antykoncepcji awaryjnej decydują zasady pominięcia i to, czy był stosunek bez zabezpieczenia. Przykłady z zaleceń FSRH (nie uogólniaj ich na inne scenariusze):
- Tabletka złożona, jedna pominięta tabletka (48 do 72 godzin od poprzedniej; zasady CEU dotyczą tylko jednofazowych tabletek z etynyloestradiolem 20-35 mcg w schemacie 21/7 bez tabletek placebo, nie dotyczą np. Eloine, Zoely, Qlaira ani tabletek z estetrolem): antykoncepcja awaryjna niepotrzebna, jeśli tabletki były brane prawidłowo wcześniej w tym tygodniu i w 7 dniach przed przerwą (w 1. tygodniu), albo w poprzednich 7 dniach (w 2. i 3. tygodniu).
- Tabletka złożona (jak wyżej,), dwie do siedmiu pominiętych tabletek w 1. tygodniu po przerwie: rozważ antykoncepcję awaryjną, jeśli był stosunek bez zabezpieczenia w czasie przerwy lub w 1. tygodniu.
- Minipigułka tradycyjna i desogestrel: rozważ antykoncepcję awaryjną, jeśli był stosunek bez zabezpieczenia od pominięcia aż do 48 godzin prawidłowego brania. Kontrolny test ciążowy rozważ 21 dni po ostatnim stosunku bez zabezpieczenia.
- Minipigułka z drospirenonem: rozważ antykoncepcję awaryjną, jeśli był stosunek bez zabezpieczenia od pominięcia aż do 7 dni prawidłowego brania albo jeśli pominięto tabletki w dniach 1-7 opakowania i był stosunek bez zabezpieczenia w przerwie bez hormonów lub w 1. tygodniu.
Pełne reguły dla tabletki złożonej i minipigułki są w artykule zapomniana tabletka antykoncepcyjna. Gdy nie masz pewności, czy ochrona mogła zostać osłabiona, zapytaj farmaceutę lub lekarza; im wcześniej, tym szersze są możliwości wyboru środka awaryjnego (to rada redakcji, nie zapis ChPL).
Kiedy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą
- gdy wymioty lub biegunka utrzymują się: FSRH radzi wtedy rozważyć metodę niedoustną, a także zaleca konsekwentne używanie prezerwatyw
- gdy nie wiesz, jaki rodzaj tabletek przyjmujesz albo ulotka jest niejasna, bo progi czasu różnią się między rodzajami i preparatami
- gdy wymioty lub biegunkę wywołuje przyjmowany lek, bo FSRH zaznacza, że niektóre leki obniżają skuteczność antykoncepcji właśnie w ten pośredni sposób; o interakcjach leków z antykoncepcją piszemy w artykule antykoncepcja a antybiotyki i inne leki
Zobacz też: antykoncepcja: przewodnik po metodach.
Źródła
Stan źródeł: 29-10-2026, data przeglądu karty: 29-10-2026, następny przegląd do 04-2027. Autor: Redakcja e-umed.pl. Treść nie przeszła recenzji lekarskiej.
- FSRH Clinical Guideline: Combined Hormonal Contraception (styczeń 2019, zm. październik 2023), pkt 7.2.4
- FSRH Clinical Guideline: Progestogen-only Pills (sierpień 2022), pkt 9.1 i 9.2, tabela 2
- FSRH CEU Guidance: Recommended Actions after Incorrect Use of Combined Hormonal Contraception (marzec 2020, zm. lipiec 2021)
- FSRH CEU Clinical Guidance: Drug Interactions with Hormonal Contraception (maj 2022), pkt 5
- Charakterystyki Produktu Leczniczego: Marvelon (tekst z 04.09.2022), Ovulastan Forte (24.10.2022), Midiana (30.01.2023), Cerazette, Livopill, pkt 4.2 (Rejestr Produktów Leczniczych URPL: rejestry.ezdrowie.gov.pl); ulotka Evra z dokumentacji EMA (EPAR)