Skuteczność metod antykoncepcji: porównanie

Skuteczność antykoncepcji podaje się jako odsetek kobiet, które zajdą w niezamierzoną ciążę w pierwszym roku stosowania metody. W tabelach WHO i FSRH każdą metodę opisują dwie liczby: dla stosowania idealnego (konsekwentnego i poprawnego) i dla typowego (z okazjonalnymi pominięciami i błędami). Różnica między nimi bywa duża, np. dla antykoncepcji złożonej (tabletki, plaster, pierścień): około 0,3% przy użyciu idealnym i około 9% przy typowym według FSRH. Ten artykuł wyjaśnia obie liczby oraz wskaźnik Pearla z charakterystyk produktów leczniczych (ChPL), zestawia tabele FSRH i WHO obok siebie i pokazuje, czego z nich nie wolno wyczytać. To informacja ogólna, nie porada lekarska.

Ważne: o wyborze metody decyduje się z lekarzem, po wywiadzie. Skuteczność to tylko jedno z kryteriów obok bezpieczeństwa w Twoim przypadku, tolerancji i preferencji. Jak przygotować rozmowę: pytania do lekarza o antykoncepcję. Przegląd metod: przewodnik po antykoncepcji.

Najważniejsze w skrócie

• Idealne użycie (perfect use) to użycie konsekwentne i poprawne; typowe (typical use) uwzględnia okazjonalne niestosowanie lub błędy.
• Metody niezależne od codziennej pamięci (implant, wkładki, sterylizacja) mają według WHO najwyższą kategorię skuteczności: mniej niż 1 ciąża na 100 kobiet w roku zarówno przy użyciu idealnym, jak i typowym.
• Tabletki, plaster i pierścień według WHO mieszczą się w kategorii 2 (1-7 ciąż na 100 kobiet w roku przy użyciu typowym), a metody takie jak przeponka i stosunek przerywany w kategorii 3 (więcej niż 8).
• Żadna metoda nie daje 100% pewności. Osobną sprawą jest ochrona przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową: złożone metody hormonalne i wkładki jej nie zapewniają, a prezerwatywa stosowana konsekwentnie i prawidłowo należy według WHO do najskuteczniejszych metod takiej ochrony.

Typowe a idealne użycie: skąd bierze się różnica

WHO definiuje idealne użycie jako stosowanie metody w pierwszym roku w sposób konsekwentny i poprawny, a typowe jako odsetek niezamierzonych ciąż w pierwszym roku wśród osób, które nie przerywają stosowania z innego powodu niż ciąża. Dla metod, które nie zależą od codziennej czynności, jak implant czy wkładka, różnica między tymi liczbami jest bardzo mała. FSRH tłumaczy, że odsetek niepowodzeń metod długo działających (LARC) jest poniżej 1% przy użyciu typowym i idealnym, bo metoda nie zależy od użytkownika.

Dla metod zależnych od użytkownika wartość typowa jest znacznie wyższa. FSRH szacuje dla antykoncepcji złożonej około 0,3% przy użyciu idealnym i około 9% przy typowym (dane z amerykańskiego badania NSFG). Opublikowane wskaźniki się różnią: w amerykańskim projekcie, w którym kobiety dostały wybraną metodę bezpłatnie, podano 4,8% dla pigułki, plastra i pierścienia, w innym badaniu amerykańskim 3,5% dla tabletek, a w europejskim 0,75% dla tabletek w pierwszym roku stosowania. FSRH zwraca uwagę, że kobiety wiedzące o udziale w badaniu mogą inaczej przestrzegać zasad przyjmowania tabletek.

Wskaźnik Pearla w ChPL: co oznacza

W charakterystykach produktów leczniczych skuteczność podaje się jako wskaźnik (współczynnik, indeks) Pearla: liczbę ciąż na 100 kobietolat stosowania. Ten wskaźnik pochodzi z badań klinicznych konkretnego preparatu, więc nie jest tym samym co odsetek ciąż przy typowym użyciu w tabelach WHO i FSRH. (To rada redakcji: liczby z obu źródeł nie należy ze sobą porównywać wprost, bo różnią się metodą liczenia, populacją i warunkami badania; FSRH sam zauważa, że w badaniu uczestniczki mogą stosować tabletki inaczej niż poza nim.)

ChPL często podają dwie wartości: ogólną (błąd metody i błąd użytkowniczki) oraz tylko dla niepowodzenia metody. Przykłady z ChPL preparatów z ważnym pozwoleniem w Rejestrze Produktów Leczniczych:

Dla tabletek z samym progestagenem FSRH zaznacza, że wskaźniki Pearla i odsetki owulacji różnią się szeroko między badaniami; przy poprawnym stosowaniu są one prawdopodobnie skuteczne w ponad 99%, ale przy typowym użyciu ryzyko ciąży w pierwszym roku może wynosić około 9%. FSRH w wytycznych o wkładkach szacuje wskaźnik niepowodzeń wkładki z lewonorgestrelem 52 mg na około 0,2% (łącznie dla użycia typowego i idealnego), a wskaźniki Pearla dla wkładek 52 mg podaje zwykle jako 0,1-0,2.

Tabela: FSRH i WHO obok siebie

Poniżej odsetek kobiet, które w pierwszym roku stosowania zajdą w niezamierzoną ciążę (%). FSRH podaje wartości opracowane na podstawie Trussella (tabela 4 wytycznych o antykoncepcji złożonej), WHO tabelę 1.1 z wytycznych kryteriów kwalifikacji (kolumna dla USA; WHO podaje też szacunki międzynarodowe, które w kilku wierszach są inne). Oba źródła różnią się w wielu wierszach, więc pokazujemy je osobno, bez uśredniania.

Zwróć uwagę na rozbieżności między źródłami: np. prezerwatywa męska 18% (FSRH) wobec 13% (WHO, USA) przy użyciu typowym, tabletki 9% wobec 7%, wkładka z lewonorgestrelem 0,2% (FSRH, 52 mg) wobec 0,4% (WHO, wkładki LNG). Źródła podają te wartości niezależnie i nie zawsze się zgadzają, więc liczby pokazują rząd wielkości, nie dokładną wartość dla Ciebie. (To rada redakcji.)

Kategorie skuteczności WHO

WHO grupuje metody w trzy kategorie: w kategorii 1 jest mniej niż 1 ciąża na 100 kobiet w roku przy użyciu idealnym lub typowym, w kategorii 2 od 1 do 7 przy użyciu typowym, w kategorii 3 więcej niż 8 przy użyciu typowym. Tabela WHO obejmuje także metody, których nie opisujemy w tym artykule (np. gąbka, kapturek, spermicydy).

Co jeszcze wpływa na skuteczność

• Waga przy plastrze: według ChPL Evra 5 z 15 opisanych ciąż wystąpiło u kobiet o początkowej masie ciała 90 kg lub większej, które stanowiły mniej niż 3% badanych; ChPL wskazuje na mniejszą skuteczność produktu u tych kobiet, a FSRH mówi o ograniczonych dowodach na możliwy spadek skuteczności plastra przy 90 kg i więcej. Zasada dotyczy plastra, nie wszystkich metod.
• Leki: według FSRH induktory enzymów mogą obniżać skuteczność wszystkich metod złożonych, wszystkich tabletek z samym progestagenem, implantu z etonogestrelem i doustnej antykoncepcji awaryjnej. Według FSRH skuteczność zastrzyku z samym progestagenem oraz wkładek (hormonalnej i miedzianej) nie jest, jak się wydaje, osłabiana przez induktory enzymów. Szczegóły w poradniku antykoncepcja a antybiotyki i inne leki. (Pomijane lub opóźnione tabletki, wymioty i biegunka: zapomniana tabletka oraz wymioty i biegunka a tabletka.)
• Po niezabezpieczonym stosunku antykoncepcja awaryjna istotnie zmniejsza ryzyko ciąży (tabletka lub wkładka), co opisuje WHO. Wybór preparatu: antykoncepcja awaryjna: co wybrać i tabletka dzień po.
• Kobietom z chorobami, przy których niezamierzona ciąża jest niedopuszczalnym ryzykiem, WHO zaleca przekazać, że ze względu na wyższe typowe wskaźniki niepowodzeń metody barierowe i oparte na zachowaniu mogą nie być najodpowiedniejsze.
• Osobno od skuteczności: patrz ochrona przed zakażeniami. WHO zaleca podwójną ochronę przy ryzyku zakażenia: prezerwatywę z inną metodą albo samą prezerwatywę stosowaną konsekwentnie i prawidłowo.

Komunikat bezpieczeństwa: dezogestrel i etonogestrel

W komunikacie dla pracowników ochrony zdrowia z 6 sierpnia 2026 r. (DHPC, przekazanym w porozumieniu z EMA i URPL) podano, że istnieje niewielkie, zwiększone ryzyko oponiaka przy bieżącym długotrwałym (co najmniej rok) stosowaniu produktów z dezogestrelem lub etonogestrelem: w tabletkach, systemie dopochwowym i implancie. Ich stosowanie jest przeciwwskazane u kobiet z oponiakiem lub z oponiakiem w wywiadzie. Szacuje się około jednego dodatkowego przypadku oponiaka na 67 300 kobiet leczonych dezogestrelem. Dotyczy to m.in. preparatów z tabeli powyżej: Cerazette (dezogestrel), NuvaRing i Implanon NXT (etonogestrel). Szczegóły dla każdej substancji: dezogestrel, minipigułka: jak działa. Komunikat nie zmienia liczb skuteczności, ale jest częścią oceny metody; omów go z lekarzem. W badaniu opisanym w komunikacie (dezogestrel 75 µg) ryzyko rosło wraz z czasem stosowania (po 7 latach lub dłużej iloraz szans wynosił 2,1), a po roku od zakończenia stosowania dezogestrelu nie obserwowano już podwyższonego ryzyka. Szacunek 1 na 67 300 dotyczy dezogestrelu. Nie odstawiaj leku na własną rękę - przy niepokojących objawach lub wątpliwościach skontaktuj się z lekarzem, bo to on decyduje o ewentualnym przerwaniu. (To rada redakcji.)

Źródła

Stan źródeł: 29-10-2026, data przeglądu karty: 29-10-2026, następny przegląd do 04-2027. Autor: Redakcja e-umed.pl. Treść nie przeszła recenzji lekarskiej. Nie uwzględniono wskaźników Pearla z ChPL Microgynon i Marvelon, bo ich tekst nie zawiera tych wartości.

• WHO, Medical eligibility criteria for contraceptive use, sixth edition, 2025, pkt 1.7, 1.10 i tabela 1.1 (pobrane 05-10-2026)
• FSRH Clinical Guideline: Combined Hormonal Contraception (styczeń 2019, zm. październik 2023), pkt 7 i tabela 4 (pobrane 29-10-2026)
• FSRH Clinical Guideline: Progestogen-only Pills (sierpień 2022, zm. kwiecień 2026) (pobrane 05-10-2026); FSRH Intrauterine Contraception (marzec 2023) (pobrane 29-10-2026)
• Charakterystyki Produktu Leczniczego: NuvaRing, Implanon NXT (Rejestr Produktów Leczniczych, pobrane 29-10-2026), Midiana (pobrana 05-10-2026), Cerazette (pobrana 06-10-2026), Evra (EPAR EMA, wersja polska, pobrana 29-10-2026), pkt 4.4 i 5.1
• Komunikat do fachowych pracowników ochrony zdrowia (DHPC): produkty lecznicze zawierające dezogestrel oraz etonogestrel, ryzyko wystąpienia oponiaka, 6 sierpnia 2026